مفهوم نماز

نـمـاز, اهرم استعانت در غم ها و مشكلات است. خداوند مى فرماید:

از صبر ونماز در مشكلات كمك بگیرید و بر آن ها پیروز شوید. نـمـاز بـه مـنزله پرچم و نشانهمكتب اسلام است. پیامبر اكرم مى فرماید: (علم الاسلام الصلوه).
نـماز به منزلهسر نسبت به تن است. پیامبر(ص) مى فرماید: (موضع الصلوه من الدین كموضع الراس منالجسد).۵
نـمـاز بـراى اولـیاى خدا شیرین و براى غیر آنان دشوار و سنگین است.قرآن مى فرماید: (وانها لكبیره الا على الخاشعین).۶
در اهـمـیـت نـمـاز همین بسكه حضرت على(ع) در جنگ صفین و امام حـسین(ع) در ظهر عاشورا دست از جنگ كشیدند و بهنماز ایستادند. و آن گـاه كـه بـه عـلى(ع) ایراد گرفتند كه چه هنگام نماز است؟
ایـشـان فرمود: ما براى همین مى جنگیم تا مردم اهل نماز باشند.
در زیـارتنـامـه وارث مـى خـوانیم: (اشهد انك قد اقمت الصلوه; شهادت مى دهم كه تو نماز رابرپا داشتى.)
حضرت على(ع) درباره نماز بارها سخن به میان آورده كه در این جا بهچند نمونه اشاره مى كنیم.
الـف) درباره بركات نماز مى فرماید: فرشتگان, آنان رادر بر مى گیرند و آرامش بر آنان نازل مى شود, درهاى آسمان بر آنان گشوده و جایگاهخوبى برایشان آماده مى شود.۷
ب) در خـطـبـه ۱۹۶ نهج البلاغه گوشه هایى از مفاسداخلاقى هم چون كـبر و سركشى و ظلم را برمى شمارد و آن گاه مى فرماید: نماز به هـمـهوجـود انـسـان آرامـش مى بخشد, چشم ها را خاضع و خاشع مى گـردانـد, نـفس سركش رارام و دل ها را نرم و تكبر و بزرگ منشى را محو مى كند.
ج) هـم چـنین در نامه اىبه محمد بن ابى بكر مى نویسد: نماز را در وقـت مـعین آن به جاى آر و به خاطر آسودهبودن از كار نماز, پیش از وقت معین آن را برپاى مدار و آن را واپس مینداز.۸
آداب نماز و آثار تربیتى آن
شـرایـط و آداب نماز به قدرى زیاد است كه تمامنظام ها و روابط انـسـانـى را بـه طور خودكار تنظیم و اصلاح مى كند. توجه به همهآثـار تـربیتى نماز كار مشكلى است ولى ما چند نمونه آن را بیان مى كنیم:
۱.ادبدر بـرابـر سـخـن امـام جماعت; در نماز جماعت وقتى امام مشغول خواندن حمد و سورهاست باید ساكت باشیم.
۲.مـراعات حقوق دیگران; آب وضو, مكان نمازگزار و لباس اوباید حـلال و از مـال دیگران و غصبى نباشد; حتى اگر از مال خمس نداده لباس تهیهكند, نمازش باطل است.
۳.تـغـذیـه و بهداشت نمازگزار; اگر نمازگزار از مشروباتالكلى اسـتـفـاده كـرده باشد, تا چهل روز نمازش مورد قبول نیست. لباس نـمـازگـزارنیز باید پاك باشد و بهتر است به هنگام نماز عطر و مسواك زد و موها را شانه كرد.
۴.همسردارى; كسى كه به همسر خود نیش بزند, نمازش قبول نیست.
۵.ولایت; كسىكه اهل نماز است ولى تسلیم طاغوت ها است و ولایت و حـكـومـت رهـبـران اسلامى راپذیرا نیست, نمازش قبول نیست; گرچه تمام عمر در كنار كعبه باشد.
۶.نـظـم وترتیب; در تمام كلمات و كارهاى نماز نظم و ترتیب به چشم مى خورد.
۷.انـعطاف وهم آهنگى; امام جماعت باید با مردم هم آهنگ باشد; بـه ایـن معنا كه مراعات ضعیفترین افراد را بكند. اگر كسى دیر بـه جماعت رسید, امام باید كمى ركوع خود را طولبدهد تا او نیز بـه نـمـاز بـرسد. مردم نیز باید خود را با امام هم آهنگ كنند;مـثـلا كسانى كه یك ركعت از نماز جماعت عقب هستند و در ركعت دوم بـه جـمـاعـتپیوسته اند, مى توانند با نوعى انعطاف و تغییر در نماز جماعت شركت كنند.
۸.اعـتـماد; اگر هریك از امام یا مردم در انجام قسمتى از نماز شـك كـردنـد, بـایـدبـه یك دیگر اعتماد كنند; یعنى با توجه به رفتار دیگرى تصمیم بگیرند.
۹.ورزش;اگـرچه نماز براى انجام وظیفه الهى است, ولى طراحى آن طـورى اسـت كه در لابه لاىنماز و حركات ركوع و سجود یك نوع حركت ورزشى نیز نهفته است.
۱۰.آمـوزش اجبارى;نمازگزار باید مسائل و احكام مورد نیاز خود را فراگیرد.
۱۱.آگـاهـى ازاخـبـار; مـردم با شركت در نمازجمعه و جماعت با اخبار و مسائل دینى و مشكلاتمسلمانان آشنا مى شوند.
۱۲.امـر به معروف و نهى از منكر; (حى على الصلوه) دراذان یكى از بزرگ ترین معروف ها است.
معانى بلند عبارات و الفاظ نماز
نـمازگزار با گفتن (الله اكبر) ابهت همه ابرقدرت ها را مى شكند و خـطـ بـطلانبر همه قدرت هاى طاغوتى, وسوسه هاى ابلیس و جاذبه هاى مادى مى كشد.
بـا گفتن(بسم الله) به كار خود قداست و كرامت مى دهد و در خود تـوكـل و وابستگى به قدرتغیبى را ایجاد مى كند و به دنیا اعلام مـى كـنـد قدرتى كه من به او پناه آورده ام,سرچشمه مهربانى ها است.
بـا (الـحـمـدلله) گفتن خود را از اطاعت كردن و بلهقربان گفتن انسان هاى سفله و پست رها مى كند.
بـا (رب العالمین) قدرت لایزالخداوندى را بر تمام جهانیان حاكم مى داند.
با (الرحمن الرحیم) تمام هستى را ازآن خدا معرفى مى كند.
بـا ایـن جمله بیان مى كند كه نه تنها نعمت هاى مادىخداوند ما را احـاطه كرده بلكه نعمت هاى معنوى خداوند نیز ما را فراگرفته است.
بـا گـفتن (مالك یوم الدین) مسیر و آینده را مشخص مى كند و یاد روز سخت دادرسىرا در دل زنده مى كند.
تـا ایـن جـا, نمازگزار زمینه براى اظهار بندگى و ابرازنیاز و مـددخـواهـى از خدا را فراهم مى كند و بعد از این مرحله با درك عـظـمـت خـداو رحـمـتش و ابراز نیاز خویش مى گوید: (ایاك نعبد وایـاك نـسـتـعـین) تنها مطیع امرتو هستیم نه غلام حلقه به گوش جباران و تنها از تو یارى مى طلبیم.
با گفتن(اهدنا الصراط المستقیم) از خدا طلب هدایت مى كند, چرا كـه با پیمودن این راه او بهتمام هوس ها و افراط و تفریط ها و وسوسه هاى شیطانى پشت پا مى زند.
با گفتن(صراط الذین انعمت علیهم) الگوها را مشخص مى كند.
بـا (غـیـر الـمغضوب علیهمولا الضالین) به گروه هاى انحرافى كه انسان هاى پاك را اغفال مى كنند, هشدار مىدهد.
بـا ركوع در برابر عظمت پرورگار, اظهار بندگى و اطاعت مى كند و فـروتنى وتواضع و خضوع خود را در برابر عظمت پروردگار نشان مى دهد.
با سجده, تذلل واظهار كوچكى و خاكسارى در برابر خدا را نمایان مى سازد.
ذكـر مـقـدس (سبحانالله) كه در تمام عبادت ها به چشم مى خورد, حـقـیـقـتـى را در بر دارد كه ریشه درهمه عقاید و تفكرات صحیح اسـلامـى دوانده است و زیربناى ارتباط انسان با خدا و صفاتكمال او اسـت; روح تعبد و مغز عبادت, همان تسبیح است. توحید و عدل و نـبـوت وامـامـت و معاد براساس تسبیح خدا و منزه دانستن او از عـیـوب و كـمبودها است. توحیدخالص جز با منزه دانستن پروردگار از شریك و شبیه و عیب و عجز محقق نمى شود.
آثار فردى و اجتماعى نماز
نـمـاز تاثیر بسزایى در زندگى فردى و اجتماعى فرددارد. در این جا برخى از آن ها را فهرست وار بیان مى كنیم.
نمازگزار در مقایسهبا كسى كه نماز نمى خواند, احساس آرامش بیش ترى دارد.
هـنـگـامى كه از طریقنماز, روح خود را به معراج مى فرستد و با خـدا و نام او پیوند مى دهد, احساس عزت وقدرت مى كند و از هیچ كس و هیچ قدرتى نمى ترسد.
نـمازگزار هیچ گاه چشمش را بهچیزهاى حرام آلوده نمى كند و نمى گـذارد هوس هاى زودگذر و وسوسه هاى شیطانى روح وذهنش را مشغول كـنـد. در مـقـابل, دامن گیرى مفاسد, جاذبه هاى آلوده موجود دراجـتـمـاع, زلـف هـا و بدن هاى عریان, صحنه هاى بدآموز و تحریك كـنـنده, موسیقى ونغمه هاى حرام چنان پرده اى بر دل هاى افراد بـى نـماز مى كشند كه آنان را توانمشاهده و ارتباط با ظرایف و لطایف و معنویت نیست.
در جـهان امروز كه لجامگسیختگى فرهنگى به طور فزاینده اى سلامت و امـنیت جانى بسیارى از جوامع را بهمخاطره انداخته است و همه روزه شاهد طغیان و عصیان گروه هاى مختلف مردم به ویژهنوجوانان و جـوانان هستیم, كیست كه فریادرس این مردم باشد؟! آیا چیزى جز نـماز وتوكل و امدادهاى غیبى خداوندى مى تواند ناجى این افراد از مـنـجـلاب ایـن گـنـاهانعظیم شود و آن ها را از سقوط به دره نیستى و فلاكت باز دارد؟
آثار و عواقب تركنماز
تـرك نماز در دنیا و آخرت عواقب تلخى دارد. در قیامت, اهل بهشت ازدوزخـیـان مى پرسند: چه چیزى شما را روانه جهنم كرد؟ یكى از پـاسـخ هایشان این استكه ما پاى بند به نماز نبودیم.۹ در جایى دیگر به نمازگزارانى كه در نمازشان سهلانگاراند; یعنى گاهى مى خوانند و گاهى نمى خوانند, مى گوید: واى بر آنان.۱۰
رسـول خدا(ص) فرموده است: (من ترك الصلوه متعمدا فقد كفر; هركه عمدا نماز راترك كند, از اسلام خارج شده و كافر است.)
در جـایـى دیـگر مى فرماید: (بینالعبد وبین الكفر ترك الصلوه; مرز بین بنده خدا و كفر, ترك نماز است.)۱۱
هیچانسان با وجدان و متفكرى نیست كه از ابعاد و اسرار و ظرایف نـماز آگاه باشد ولى ازكنار آن ها بى اعتنا رد شود, مگر كسانى كـه بـه خـاطر غفلت و بى خبرى, توفیق سخنگفتن با خداوند را از خود سلب كرده اند.
________________________
۱-لقمان(۳۱)آیه ۱۷.
۲-مریم (۱۹) آیه۳۱.
۳-ابراهیم (۱۴) آیه۳۷.
۴-نهجالبلاغه, حكمت ۲۳۷.
۵-نهج الفصاحه, روایت ۳۰۷۵.
۶-طه (۲۰) آیه۱۴.
۷-نهج البلاغه فیض الاسلام, خطبه ۲۱۳.
۸-همان, نامه ۲۷.
۹-مدثر (۷۴) آیه۴۳.
۱۰-ماعون (۱۰۷) آیه۴.
۱۱-نهج الفصاحه, روایت ۱۰۹۸.
بهیهشهبازیان

منبع:http://namaz.namaz.ir